Wielki Ruch Chorzów zaczął się od gola Wiktora Prukopa [HISTORIA MAJSTRÓW Z WIELKICH HAJDUK, CZ. 1]

Ruch Chorzów świętował w tym roku 80-lecie zdobycia pierwszego tytułu mistrza Polski. Z tej okazji powstała wystawa ?Majstry z Wielkich Hajduk?, a także opracowanie historyczne jej współtwórców Andrzeja Godoja i Karola Gwoździa. Zamieszczamy je dzięki uprzejmości autorów.
W piłkę nożną grało się na Górnym Śląsku od zawsze. Fussball był zjawiskiem popularnym i można zaryzykować stwierdzenie, że prawdopodobnie nie było w tamtych czasach miasta, kolonii robotniczej czy wsi, w której w sposób mniej lub bardziej zorganizowany nie kopałoby się piłki.



Pierwsze górnośląskie kluby piłkarskie powstały w pierwszych latach XX wieku. Do najstarszych zaliczamy założony w 1903 roku SV 03 Ratibor i młodszy o rok katowicki Frischauf, który mimo krótkiej egzystencji dał początek trzem innym katowickim klubom: Germanii, Dianie i 1 FC. W Królewskiej Hucie od 1908 roku istniał Sportklub 08 Königshütte, zaś od 1910 roku Verein für Rasenspiele (późniejszy AKS). Także na terenie Hajduk (wtedy jeszcze Bismarckhütte) rozwijał się sport, a szczególnie piłka. Już od 1908 roku swoje mecze rozgrywał tam zespół BBC, czyli Bismarckhütter Ballspiel Club. Nie mniej niż rozgrywki klubowe elektryzowały kibiców "szpile Wasz plac na nasz plac". Tłumy małych fusbalerów zaludniające każdą wolną przestrzeń: place, ulice i targowiska (o dostępnych powszechnie boiskach nie można było nawet marzyć) stanowiły nieprzebrany zasób piłkarskich talentów.

Polsko-niemiecki spór

Początkowo uczestnictwo w rozgrywkach organizowanych przez kluby lub towarzystwa niemieckie nie było jednoznaczne z wyrażeniem swej przynależności narodowej. Konieczność wyboru i jasnej deklaracji przyniósł dopiero rok 1918, który wraz z końcem I wojny światowej zapoczątkował na Górnym Śląsku czas przełomowych zmian.

Wynikły po 1918 roku polsko-niemiecki spór o panowanie nad Górnym Śląskiem postawił jego mieszkańców przed koniecznością dokonania trudnego wyboru. Zaistniała sytuacja doprowadziła do silnej polaryzacji nastrojów społecznych. W atmosferze zrewolucjonizowanych Niemiec, odbudowującej się Polski i powojennych niepokojów sytuacja stale się zaogniała, czego efektem było narastające poczucie zagrożenia i wybuchy kolejnych Powstań Śląskich.

W efekcie stale pogłębiającego się konfliktu o losie spornego regionu zadecydować miał plebiscyt. Miał on umożliwić Górnoślązakom samodzielne wyrażenie swej woli. Zaplanowane na 20 marca 1920 roku głosowanie poprzedzone zostało ogromną kampanią przedwyborczą. Osiągnęła ona ogromne rozmiary, starano się dotrzeć do potencjalnych głosujących w każdy możliwy sposób. Popularność piłki nożnej i bardzo silna identyfikacja lokalnej społeczności z miejscową drużyną zwróciły uwagę polityków na boiska piłkarskie. Uznano, że sport będzie jednym ze skuteczniejszych sposobów na przyciągnięcie do siebie młodzieży będącej znaczną częścią elektoratu.

Założyciel Teofil Paczyński

27 stycznia 1920 roku Polski Komisariat Plebiscytowy ogłosił apel, w którym nawoływał do stworzenia polskich klubów sportowych w każdej miejscowości na Górnym Śląsku. Kluby te miały stanowić przeciwwagę dla posiadających silne wpływy klubów niemieckich. Głównym inicjatorem akcji był śląski działacz sportowy Alojzy Budniok. 20 marca 1920 roku utworzony został Górnośląski Związek Towarzystw Sportowych, z którego 4 sierpnia 1920 wyodrębnił się Górnośląski Związek Okręgowy Piłki Nożnej.

Zorganizowania polskiego klubu w Hajdukach - Bismarckhütte podjął się zaangażowany w działalność społeczną Teofil Paczyński, kierownik biura plebiscytowego miejscowego oddziału Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Co ciekawe, być może pochodził on ze starego górnośląskiego rodu hrabiowskiego, dawnych właścicieli Hajduk.



Z inicjatywy Paczyńskiego 3 kwietnia 1920 roku odbyło się w Hajdukach - Bismarckhütte pierwsze zebranie, na które stawili się bracia Franciszek, Jan i Józef Bartoszkowie, August i Bernard Skopowie oraz August Kiołbasa. Zebranie odbyło się w zachowanym do naszych czasów budynku przy dzisiejszej ulicy 16 Lipca. Podczas spotkania uchwalono datę i miejsce zebrania konstytucyjnego. 20 kwietnia 1920 roku w Domu Związkowym w Bismarckhütte (obecnie Dom Kultury Batory) pojawiło się czterdzieści osób. Wybrano zarząd, w którym znalazło się dziewięć z nich. Prezesem został Paweł Koppa, wiceprezesem Paweł Kiełbasa, skarbnikiem Edward Supernok, kierownikiem sportowym Franciszek Bartoszek, sekretarzem Bernard Skop, członkami zarządu: Paweł Skop, Sylwester Golasz, Teofil Paczyński, Jakub Szweda i Stanisław Sojka.

Na zebraniu poruszono także kwestię nazwy i barw klubu. Pomysłodawcą nazwy "Ruch" był Edward Supernok. Do dziś nie jesteśmy w stanie ostatecznie rozstrzygnąć genezy nazwy. Część osób twierdzi, że jest ona nawiązaniem do polskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, część zaś uważa, że to nazwa utrzymana w podobnym stylu jak nazwy klubów typu "Naprzód", "Siła", "Start" itp. Jako barwy przyjęto kolory niebieski i biały, kolory Górnego Śląska. Dziś może nas to dziwić, jednak przed 1939 rokiem właśnie z takimi barwami utożsamiano polską część Górnego Śląska i to w takiego koloru strojach występowała reprezentacja piłkarska Polskiego Górnego Śląska.

Pierwszy mecz Ruchu

W maju 1920 roku Ruch przystąpił do GZTS (przekształconego później w GZOPN), który przydzielił klub do podokręgu bytomskiego. Klub od pierwszych chwil swojego istnienia borykał się z poważnymi problemami natury materialnej. Brakowało głównie sprzętu sportowego. Polski Komisariat Plebiscytowy przekazał klubowi zaledwie piłkę i sześć par butów piłkarskich. Sytuacja niedoborów typowa była jednak dla większości młodych klubów polskich, sprzęt starano się organizować gospodarskim sposobem, licząc na ofiarność sympatyków klubu oraz rodzin piłkarzy i działaczy.

Pierwsze spotkanie piłkarze Ruchu rozegrali 10 maja 1920 roku w Wełnowcu. Rywalem był miejscowy Orzeł, przeciwko któremu hajducki klub wystawił następującą jedenastkę: Franciszek Brol, Wilhelm Szeithauer, Robert Potyrcha, Alojzy Bronder, Alfons Matuszczyk, Jan Kornas, Sylwester Golasz, Józef Bartoszek, Jan Bartoszek, Karol Grzesik i Wiktor Prukop. Ten ostatni został strzelcem pierwszej, historycznej bramki dla Ruchu. Debiut okazał się udany, Ruch wygrał 3:1. Wełnowiec nie tylko z tego powodu dobrze zapisał się w początkach klubu. Pierwszym sukcesem było bowiem zwycięstwo w organizowanym właśnie tam turnieju o nagrodę Polskiego Komisariatu Plebiscytowego.

Jesienią 1920 roku Ruch zwyciężył w rozgrywkach o mistrzostwo obwodu Królewska Huta, zdobywając prawo gry w powstającej 14-zespołowej A Klasie. W 1921 roku klub zajął trzecią lokatę w niedokończonych na skutek wybuchu III Powstania Śląskiego (w którym wielu członków klubu wzięło udział) rozgrywkach Klasy A.

W 1922 roku Niebiescy, bo tak już wtedy nazywano piłkarzy z Hajduk, zostali pierwszymi mistrzami Górnego Śląska, zdobywając prawo reprezentowania regionu w finałach mistrzostw Polski. 

Wkrótce część 2. opracowania

Kulisy sportowych wydarzeń na Śląsku. Dołącz do nas na Facebooku >>

Co było najważniejszym wydarzeniem mijającego roku w śląskiej piłce?
Więcej o: